Hoe schoon is een reststuk wondverband na opening?

Een wondverband wordt op maat geknipt, een deel wordt gebruikt en het stuk dat overblijft gaat terug in de verpakking of in een lade. Misschien voor de volgende verbandwissel. Het materiaal ziet er nog schoon uit en is tenslotte niet met de wond in aanraking geweest. Maar is zo’n reststuk ook echt nog schoon?

Onderzoekers uit Andalusië onderzochten precies die vraag. In een studie, in maart 2026 gepubliceerd in het International Wound Journal, keken zij hoe snel geopende maar ongebruikte delen van steriele wondverbanden besmet kunnen raken tijdens de dagelijkse wondzorg.

Zo veel mogelijk zoals in de praktijk

De onderzoekers wilden geen ideale laboratoriumsituatie nabootsen, maar juist kijken wat er tijdens normale wondzorg gebeurt. Daarom volgden zij de gebruikelijke werkwijze op een verpleegafdeling van een universitair ziekenhuis en in een eerstelijnsgezondheidscentrum in Andalusië.

In totaal werden elf verschillende soorten steriele, niet-klevende wondverbanden onderzocht. Het ging om materialen die regelmatig op maat worden geknipt en waarvan een ongebruikt deel na opening kan overblijven.

Na het openen werden de verbanden bewaard zoals dat normaal ook gebeurde: bijvoorbeeld in de oorspronkelijke, deels geopende verpakking of in een schone maar niet-steriele lade of bak.

Op de dag van opening en vervolgens op dag 2, 3, 4, 5 en 6 werd telkens een klein stukje van het resterende verband afgeknipt en microbiologisch onderzocht.

Al kort na opening bacteriën

De onderzoekers vonden al op de eerste meetdag microbiële groei op geopende wondverbanden. Ook op de dagen daarna bleven micro-organismen aantoonbaar.

Met een directe kweek werd bij ongeveer een derde van de monsters relevante microbiële groei gevonden. Na een extra verrijkingsstap, waarmee ook heel kleine hoeveelheden micro-organismen zichtbaar kunnen worden gemaakt, lag dat percentage veel hoger.

Een positieve kweek betekent dus niet automatisch dat een verband zwaar besmet was. Wel laat het zien dat micro-organismen relatief gemakkelijk op materiaal terecht kunnen komen nadat de steriele verpakking eenmaal is geopend.

Vooral bacteriën van de huid

De bacteriën die het vaakst werden gevonden waren coagulase-negatieve stafylokokken. Die komen normaal gesproken veel voor op de menselijke huid en wijzen erop dat aanraken en hanteren waarschijnlijk een belangrijke rol spelen bij de besmetting.

Maar daar bleef het niet bij. Ook Staphylococcus aureus werd regelmatig aangetroffen. Die bacterie is relevanter voor de wondzorg, omdat zij daadwerkelijk betrokken kan zijn bij wondinfecties.

S. aureus werd vaker gevonden in het ziekenhuis dan in de eerstelijnszorg. Ook de totale variatie aan micro-organismen was in het ziekenhuis groter. Toch was besmetting zeker niet alleen een ziekenhuisprobleem. In beide zorgsettings werden micro-organismen op geopende wondverbanden gevonden.

En zilver dan?

Drie van de elf onderzochte verbanden bevatten zilver. Omdat zilver antimicrobiële eigenschappen heeft, zou je kunnen verwachten dat deze materialen beter beschermd zijn tegen besmetting.

De zilverhoudende verbanden waren inderdaad iets minder vaak besmet, maar het verschil met verbanden zonder zilver was niet statistisch significant. Volgens de onderzoekers is dat biologisch goed te verklaren. Zilverionen komen vooral vrij wanneer het materiaal vochtig wordt. Tijdens opslag waren de verbanden juist droog.

De schaar springt eruit

Misschien wel de meest praktische bevinding zat niet in het verband, maar in het instrument waarmee het werd geknipt.

De onderzoekers namen 24 monsters van scharen die gewoon tijdens de dagelijkse wondzorg werden gebruikt. Bij 18 daarvan werden micro-organismen gevonden.

De bacteriën op de scharen kwamen bovendien grotendeels overeen met de soorten die op de verbanden werden aangetroffen. Daarmee komt de schaar naar voren als een mogelijke schakel in kruisbesmetting.

Dat is relevant, omdat een schaar vaak meerdere keren wordt gebruikt, regelmatig wordt aangeraakt en in contact komt met verschillende materialen en oppervlakken. Zelfs wanneer de handhygiëne goed wordt uitgevoerd, kan een besmet knipinstrument zo opnieuw micro-organismen overbrengen op een schoon stuk wondverband.

Besmet betekent nog niet geïnfecteerd

Bij de interpretatie van de resultaten is één onderscheid belangrijk. De onderzoekers hebben niet aangetoond dat patiënten daadwerkelijk vaker een wondinfectie kregen door het gebruik van een bewaard reststuk.

Het onderzoek keek naar microbiële besmetting van het materiaal, niet naar infecties bij patiënten. Dat ergens S. aureus of een andere bacterie wordt aangetroffen, betekent dus nog niet automatisch dat die bacterie vervolgens een infectie veroorzaakt.

Daarbij was de studie relatief klein. Het onderzoek vond plaats op één ziekenhuisafdeling en in één eerstelijnscentrum en per type verband werd binnen iedere setting maar één geopende verpakking gevolgd. De resultaten kunnen daarom niet zonder meer naar iedere zorgsituatie worden vertaald.

Praktische boodschap

Toch is de boodschap voor de dagelijkse wondzorg duidelijk. Zodra een steriele verpakking wordt geopend, kan het ongebruikte materiaal tijdens bewaren, aanraken en opnieuw knippen worden blootgesteld aan micro-organismen.

De onderzoekers adviseren daarom om het bewaren en opnieuw gebruiken van reststukken zoveel mogelijk te vermijden. Ook verdient de schaar nadrukkelijk aandacht binnen hygiëne- en wondzorgprotocollen. Systematische desinfectie na gebruik, het gebruik van wegwerpinstrumenten of verbandformaten waarbij minder hoeft te worden geknipt kunnen mogelijke manieren zijn om het risico op kruisbesmetting te verkleinen.

Bron: Carrión Jiménez A, Carrión Jiménez G, Serrera Álvarez A, et al. Microbial Contamination of Open-But-Unused Portions of Wound Dressings in Healthcare Facilities. International Wound Journal. 2026;23(3).