Dat dieren soms slimmer omgaan met hun eigen gezondheid dan we denken, is al langer bekend. Chimpansees eten bijvoorbeeld bepaalde planten om parasieten kwijt te raken. Ook bij gorilla’s, bonobo’s en gibbons is vergelijkbaar gedrag gezien.
Nieuw onderzoek van de University of Exeter wijst erop dat Borneose orang-oetans mogelijk ook een vorm van zelfmedicatie toepassen. Samen met een internationaal onderzoeksteam bekeken de onderzoekers of orang-oetans bepaalde plantencombinaties eten die mogelijk een medicinale werking hebben.
Twintig jaar meekijken
De onderzoekers analyseerden twintig jaar aan observaties van wilde orang-oetans in het Sebangau-veenmoerasbos in Centraal-Kalimantan, Indonesië. In die periode werden meer dan 12.000 voedselepisodes vastgelegd van 55 individuele orang-oetans. De dieren aten in totaal 202 verschillende plantensoorten, waaronder vruchten, bladeren, bast, sap, bloemen en wortels.
De onderzoekers keken niet alleen welke planten de orang-oetans aten, maar ook in welke combinaties en volgordes. Daarbij vergeleken ze het dieet van de dieren met kennis van lokale Dayak-gemeenschappen, die veel van deze planten ook medicinaal gebruiken. Zo konden ze nagaan of planten met bekende of vermoedelijke geneeskrachtige eigenschappen vaker samen voorkwamen dan je op basis van toeval zou verwachten.
Opvallende plantencombinaties
Dat bleek inderdaad zo te zijn. Sommige plantensoorten werden opvallend vaak gecombineerd. Een van de planten die eruit sprong was Fibraurea tinctoria, een medicinale liaan die ook al eerder in verband werd gebracht met zelfzorg bij orang-oetans. In een eerdere studie werd beschreven hoe een mannelijke Sumatraanse orang-oetan bladeren van deze plant gebruikte om een wond in zijn gezicht te behandelen.
In de nieuwe studie speelt Fibraurea tinctoria wederom een rol, maar op een andere manier. In plaats van uitwendig gebruik op een wond, gaat het hier om plantencombinaties die orang-oetans eten.
De medicinale liaan kwam opvallend vaak terug in combinaties met andere planten. Sommige daarvan hebben ontstekingsremmende of antimicrobiële eigenschappen. Andere worden in verband gebracht met wondhelende of pijnstillende effecten. De onderzoekers denken daarom dat orang-oetans mogelijk niet één plant als ‘medicijn’ gebruiken, maar meerdere planten combineren. Een soort groene huisapotheek dus.
Nog geen hard bewijs
Toch blijven de onderzoekers voorzichtig. Ze kunnen niet zeggen dat orang-oetans zichzelf bewust diagnosticeren, zoals mensen dat doen. Ook is nog niet bewezen dat de plantencombinaties daadwerkelijk genezend werken bij de dieren. Daarvoor is aanvullend onderzoek nodig, bijvoorbeeld naar de chemische stoffen in de planten en naar de gezondheidstoestand van de orang-oetans op het moment dat zij deze planten eten.
Maar de patronen zijn wel opvallend. Veel van de planten die in de combinaties voorkwamen, waren namelijk geen standaardvoedsel voor orang-oetans. Ze werden dus niet simpelweg vaak gegeten omdat ze overal beschikbaar waren of omdat ze een groot deel van het dieet vormen. Dat maakt het aannemelijker dat de dieren deze planten selectief opzoeken.
Kennis uit het regenwoud
Het onderzoek laat ook zien hoe waardevol lokale plantenkennis kan zijn. De onderzoekers gebruikten niet alleen moderne data-analyse, maar ook de kennis van Dayak-gemeenschappen in de buurt van het onderzoeksgebied. Juist daardoor kwamen planten in beeld die mogelijk een rol spelen bij gezondheid en herstel
De volgende stap is om de gevonden plantencombinaties verder te onderzoeken. Welke werkzame stoffen bevatten ze? Versterken sommige planten elkaars effect? En eten orang-oetans deze planten vooral op momenten dat ze ziek, gewond of verzwakt zijn? Daarvoor zijn chemische analyses nodig, maar ook langdurige observaties: wat eten de dieren, wanneer doen ze dat, en hoe gaat het op dat moment met ze?
Bron: https://www.nature.com/articles/s41598-026-52614-4
Lees ook de andere artikelen uit de nieuwsbrief van juli 2026:
De pH van een wond als aanwijzing voor genezing